เฟิร์นก้านดำ Adiantum capillus-veneris, Adiantum raddianum และ Adiantum tenerum เป็นกลุ่มที่มีพันธุ์ปลูกค่อนข้างมาก และเฟิร์นก้านดำส่วนใหญ่ที่พบในบ้านเราก็จะเป็นกลุ่ม A. tenerum และ A. raddianum มีลักษณะใบเป็นใบประกอบขนนก 2-3 ชั้นในบางครั้งอาจพบถึง 4 ชั้น แผ่นใบโดยรวมมีลักษณะเป็นรูปสามเหลี่ยม มีใบย่อยเป็นรูปลิ่มแคบไปจนถึงกว้างคล้ายพัดขอบใบด้านนอกมีลักษณะเป็นพู เรียบบ้างเป็นลอนบ้างแตกต่างกันไป มีผู้เขียนหนังสือเฟิร์นต่างประเทศที่ผมเคยอ่านบอกถึงวิธีการสังเกตง่ายๆเพื่อแยกเฟิร์นทั้ง 3 กลุ่มนี้ออกจากกันดังนี้
1.เมื่อสังเกตดูที่ใบย่อยของเฟิร์นก้านดำ A. capillus-veneris และ A. raddianum จะพบว่ามีสีของก้านใบย่อยที่เหลื่อมเข้าไปภายในตัวใบ(ย่อย)เล็กน้อยเหมือนกัน แต่หากเราดูที่อับสปอร์ จะเห็นว่าอับสปอร์ของ A. capillus-veneris จะมีลักษณะรียาวคล้ายสี่เหลี่ยมผืนผ้า แตกต่างจากอับสปอร์ของ A. raddianum ที่มีลักษณะเป็นรูปไตหรือเมล็ดถั่วแดง
2.สำหรับ A. tenerum จะสามารถแยกออกจากเฟิร์นทั้ง 2 กลุ่มข้างบนได้โดยสังเกตดูที่สีของก้านใบย่อยจะสิ้นสุดทันทีที่ฐานใบย่อย ไม่เหลื่อมเข้าไปภายในตัวใบ
วิธีการที่กล่าวมาข้างต้นเพียงเพื่อใช้แยกเฟิร์นทั้ง 3 กลุ่มออกจากกันเท่านั้น ไม่ได้หมายความว่าเฟิร์นก้านดำชนิดไหนที่มีลักษณะคล้ายตามที่บอกแล้วจะจัดว่าเป็นกลุ่ม A. capillus-veneris, A. raddianum หรือ A. tenerum เสมอไป เพราะการแยกชนิดเฟิร์นต้องดูจากลักษณะของหลายๆส่วนประกอบกัน หากไม่ชำนาญบางชนิดก็แยกออกจากกันด้วยตาปล่าวได้ยากมาก
ต้องขอออกตัวว่าตัวผมเองก็ยังไม่เก่งถึงกับจะแยกเฟิร์นก้านดำแต่ละชนิดออกจากกันได้อย่างแท้จริง คงต้องศึกษาหาความรู้อีกมากมายเช่นกันครับ แต่นี่คือองค์ความรู้เล็กน้อยๆในการจำแนกชนิดของเฟินการดำ.ออกจากกันของกลุ่มก้านดำที่กล่าววมาข้างต้น....
นอกจากนี้ยังมีกลุ่มเฟินก้านดำ ทีมี่รูปทรงจัดเจนซึ่งสามารถมองด้วยตาปล่าว แล้วเห็นความแตกต่างและสามารถจำแนกชนิดได้อย่างชัดเจน ได้แก่ ก้านดำใบแปะก๊วยA.tenerum Ka dong dong. ก้านดำบราซิล A.curvatum ก้านดำใบใหญ่ A.macrophyllum ก้านดำใบเดี่ยว A.reniforme เป็นต้น ยังมีเฟินก้านดำอีหลายชนิดที่ยังมีให้เราค้นคว้าและเรียนรู้
อย่างไม่จบสิ้น
จากการศึกษาและปลูกเลี้ยงก้านดำมาด้วยระยะเวลาพอสมควร จึงอยากแค่เอาองค์ความรู้ที่มีอยู่มาแบ่งปันให้เพื่อนๆสมาชิกที่รักและปลูกเลี้ยงเฟินกาารดำได้เรียนรู้และศึกษาไปพร้อมๆกัน
เพราะนอกจากเรื่องการจำแนกสายพันธุ์แล้ว ยังมีเกร็ดความรู้เรื่องการดูแลก้านดำอย่าไรให้สวยงาม เราเควรเปลี่ยนกระถางก้านดำเวลาใด ก้านดำชอบเครื่องปลูกแบบไหน แม้กระทั่งหากอยากเพาะสปอร์ ระยะสปอร์ช่วงระยะเวลาใดที่เราเก็บมาเพาะแล้วได้ผล....ซึ่งสิ่งเหล่านั้นเป็นประสพการณ์ในการปลูกเลี้ยงก้านดำ เดี๋ยวว่างๆผมจะมาเล่าให้เพื่อนๆฟังกันอีกทีนึง
จากบทความที่เอามาลงในวันนี้นี่คือข้อมูลจาการศึกษาเรื่องการดำ การได้พูดคุยกับผู้ที่ปลูกเลี้ยงก้านดำอย่างแท้จริง จึงเพี่ยงแค่อยากเอามาแบ่งปันให้เพื่อนได้ศึกษาและลองไปสังเกตุก้านดำที่บ้านที่มีอยู่ว่าเป้นชนิดไหนบ้าง มิได้มีวัตถุประสงค์ใดแอบแฝงเลย และมิได้คิดว่าตนเองเป็นกูรูหรือเป้นผู้มีความรู้กระจ่างเรื่องเฟินก้านดำ แต่เป้นแค่เพียงอยากแบ่งองค์ความรู้ที่พอมีอยู่บ้างได้ให้เพื่อนๆสมาชิกได้ลองเอาไปศึกษากันนะครับ
ขอบขอบคุณ เพื่อนๆพี่ๆ และทุกท่านที่ผมได้ไปพูดคุยและผมถือว่าทุกท่านคือบูรณาจารย์ ในการประสิทธิ์ประสาทวิชา เรื่ององค์ความรู้ของเฟินก้านดำให้แก่ผม การแบ่งปันองค์ความรู้ในครั้งนี้ขอเป็นวิทยาทาน ให้กับทุกคนที่อยากจะศึกษาเฟินก้านดำอย่างจริงจรัง เพื่อต่อยอดและพัฒนาภูมิความของเฟินก้านให้ก้าวหน้ายิ่งขึ้นไป...
